Tacy sami

Artykuł zawiera spoilery!

„Armadillo” rozpoczyna się pożegnaniami młodych chłopaków z rodzinami; tych pierwszych czeka sześć miesięcy w Afganistanie, tych drugich – strach i śledzenie newsów. Szybko następuje zderzenie ze stereotypem żołnierza „z powołania”, twardego, odważnego. Okazuje się, że oni są tacy sami jak ja.

Ta niewygodna obserwacja towarzyszy przez całą długość tego świetnego filmu dokumentalnego. Duńska grupa „świeżych” żołnierzy dociera do tytułowej bazy Armadillo w Afganistanie i właściwie od razu biorą udział w rutynowych – wydawałoby się – patrolach. Ci sami młodzi mężczyźni, którzy jeszcze kilka dni temu oglądali telewizję w domach, wtopieni w bezpieczne kanapy, teraz przemierzają wioskę nieopodal bazy, szukając śladów Talibów. Pod ich nogami mogą znajdować się tysiące min, a w każdym z zabudowań mogą się czaić snajperzy. Ta kobieta, przejeżdająca obok na rowerze, z pewnością jest obklejona ładunkami wybuchowymi.

Ciągłe zagrożenie jest klaustrofobiczne, duszące. Kamera wiernie podąża za patrolami, oraz śledzi wydarzenia w samej bazie. Tam następuje mroczna ewolucja – z początku radośni, wyluzowani żołnierze grają w karty, zabijają się nawzajem w grze komputerowej; z czasem jednak uśmiechy zanikają, a w oczach – to, wbrew pozorom, nie frazes – maluje się pustka. Maluje się pewnego rodzaju doświadczenie, które zdaje się mówić, bez przechwałek, „widziałem więcej niż wy”.

Nie sposób się temu dziwić. W jednej ze scen grupa podejrzanych może-Talibów jest monitorowana z bezzałogowego samolotu. Krzątają się przy zabudowaniach – może mają broń, może są niebezpieczni. Za chwilę w to miejsce uderza rakieta. W ułamku sekundy ludzie znikają.

„Armadillo” jest fantastycznie zmontowany. Napięcie, wydawałoby się, jest budowane jak w filmach sensacyjnych – stopniowo. Ale tak naprawdę rządzi tu chronologia. Toteż dopiero pod koniec jesteśmy świadkami zażartej walki z Talibami, z kulami świstającymi – dosłownie! – nad kamerą i jej operatorem. To właśnie w tym segmencie oglądamy scenę z postrzelonym żołnierzem, który znajduje się w szoku. Nie ma tu krzty gry aktorskiej, nie ma tu krzty zgrywania się, choć powtarzamy w myślach „przestań się zgrywać, wybuchnij śmiechem”. Ten chłopak zdaje się przebywać w innym wymiarze, patrzeć na inną rzeczywistość.

Takich ujęć jest tu bardzo dużo. Ujęć, które nie boją się zbliżyć do twarzy, które zmuszają nas do patrzenia prosto w oczy żołnierzy. Słowa stają się niepotrzebne. Reżyser, Janus Metz, i operator, Lars Skree, pokazali widzom ludzką stronę wojny, z krwią, łzami, smutkiem i radością. Pokazali młodych ludzi, którzy często spowodowani pragnieniem przeżycia przygody udali się do Afganistanu.

Pokazali ludzi takich jak ja.

Zakończenie uderza najbardziej. Żołnierze wrócili do kraju. Spędzają czas z rodziną, znajomymi. Patrzą się w dal. Zaznali zupełnie innego, nowego życia; nie widzą powrotu do poprzedniego. I choć te sceny byly najpewniej wyreżyserowane, to informacje później podane już na pewno nie – prawie wszyscy żołnierze chcą ponownie lecieć do Afganistanu.